.

بیمه های اجتماعی چیست؟

بیمه اجتماعی بیمه ای است که از طرف دولت در راستای اجرای اهداف و سیاسـت هـای رفـاهی و حمایتی خویش جهت حمایت از افراد جامعـه در برابـر خطرهـایی چـون از کارافتـادگی ، بیکـاری وسالمندی ارائه می شود.این اصطلاح تعبیر دیگری از تامین اجتماعی اسـت کـه در برخـی کشـور هـا مانند ایالت متحده آمریکا به جای اصطلاح تامین اجتماعی به کار می رود.

با این حال، بین اصطالح بیمه اجتماعی و تامین اجتماعی تفاوت معنایی وجود دارد.با این توضیح که اساساً بیمه اجتماعی نظامی بیمه ای است جهت حمایت از کارگران و شاغالن در برابر برخی حوادث و وقایع احتمالی،در بیمه اجتماعی،بیمه گر یک نهاد دولتی و در واقع عمومی است.در این نـوع نظـام کارگران و کارفرمایان در پرداخت حق بیمه مشارکت دارنـد ولـی معمـوال مزایـا صـرفاً بـه کـارگران پرداخت می شود. دولت نیز در پرداخت حق بیمه سهمی دارد.ولی تامین اجتماعی از بیمه اجتماعی به عنـوان ابـزاری جهـت نیـل بـه اهـداف خویش استفاده می کند.ابزاری که در کنار ابزارهایی چون نهادهای حمایتی و امدادی قـرار دارد.البتـه امروزه تامین اجتماعی به عنوان یک نیاز لاینفک زندگی اجتماعی همواره مطرح بوده اسـت. رشـد تکامل این نیاز اساسی اجتماعی با گسترش فعالیت های صنعتی آغاز گردید و سپس جایگاه خـود را محکم و استوار نمود. بدین ترتیب تامین اجتماعی به معنی امنیت بخشـیدن و اطمینـان دادن و ایمـن ساختن جامعه از نظر اقتصادی و اجتماعی در کشور ما نیـز مطـرح بـوده اسـت.بیمه هـای اجتمـاعی که بیمه های اجباری یا بیمه های ناشی از (قانون)نیز خوانده مـی شـود بیشـتر در مـورد کـارگران و طبقات کم درآمد جامعه کاربرد دارد.

با وجود برخی مشابهت هایی که در ارائه خدمات بین بیمه هـای اجتمـاعی و بیمـه هـای بازرگـانی ، بطور مثال پوشش خطرهای ناشی از مرگ، از کار افتادگی و بیماری در زمـره حمایـت هـای تـامین اجتماعی است(ماده 1 قانون تامین اجتماعی) و از طرفی بازماندگان شخصی که خود را بیمـه عمـر از حمایت بیمه های بازرگانی استفاده می نماید و فی الواقع از دو حمایت برخوردار می شود. مسـتمری بازماندگان از طرف موسسه بیمه اجتماعی و سرمایه بیمه عمر از طرف شرکت هـای بیمـه بازرگـانی پرداخت می شود( تفاوت های عمده ای نیز بین آنها وجود دارد که ذیالً به برخـی از مهمتـرین آنهـاشاره می گردد:

 -اصول حاکم بر بیمه های بازرگانی و بیمه های اجتماعی تفاوت بنیـادین دارد؛بـه نحوی که می توان گفت عدم درک این تفاوت می تواند فهم مقررات راجع به هریک را دشوار سازد.

-در بیمه های بازرگانی قصد انتفاع و در بیمه های اجتماعی عدم آن نقش اساسی دارد.

-دولـت در بیمه های اجتماعی نقش ناظر و حامی را دارد و در برخی موارد به تضـمین تعهـدات بیمـه هـای

اجتماعی می پردازد.در حالی که در بیمه های بازرگانی حداکثر به عنوان سیاست گذار وارد می شود.

-حقوق بیمه های اجتماعی بیشتر به حقوق عمومی نزدیک است تا حقوق خصوصی؛ در حالی کـه حقوق بیمه های بازرگانی علی رغم استقلال نسبی ارتبـاطی تـام بـا قواعـد حقـوق خصوصـی دارد.

-تفاوت دیگر به نحوه محاسبه نرخ حق بیمه مربوط می گردد. در بیمه های اجتماعی اصـوالً نـرخ حق بیمه برای همه بیمه شدگان برابر است، ولی در بیمه های بازرگانی نرخ حـق بیمـه بـا توجـه بـه تعداد و کیفیت خطرهای مورد پوشش تعیین می گردد.

-اصوالً بیمه های بازرگانی به جز یک مورد در همه انواع خود، اختیاری بوده و دارای ماهیت قراردادی است؛ولی در بیمه های اجتماعی اصل بـر اجباری بودن بیمه می باشد.این نوع بیمه میتنی بر یک تکلیف قانونی است. با وجود این بایـد گفـت بیمه شده در مورد بیمه های اجتماعی از نوع اختیاری نیز صرفاً در ورود یا عدم ورود به نظام بیمه ای مختار است؛ولی شرایط قرارداد از جمله نرخ حق بیمه،تکالیف موسسه بیمه گر و شرایط برخورداری

از سوی قانون گذار تعیین می گردد.

-مشارکت بیمه شده،کارفرما و دولت کمابیش در همـه انـواع بیمه های اجتماعی دیده می شود،بر خالف بیمه های بازرگانی که حق بیمه اصوالً توسط بیمـه گـذار پرداخت می شود.

-ضمانت اجرای عدم پرداخت حق بیمه در بیمـه هـای بازرگـانی و بیمـه هـای اجتماعی یکسان نیست.

به همین ترتیب در برخی مصادیق تشخیص بازرگـانی یـا اجتمـاعی بـودن بیمـه دشـوار مـی گـردد.

البته حق برخورداری از حمایت های تامین اجتماعی در اسناد بین المللی و داخلی مورد تاکیـد قـرار گرفته است.مطابق با اصل 18 قانون اساسی برخورداری از این حمایت ها حق یکایـک افـراد جامعـه اعم از شاغل و بیکار و مستخدمین دولت و سایر شـاغالن اسـت.در برابـر ایـن حق،تکلیـف دولـت برقراری حمایت های تامین اجتماعی برای هر ایرانی است.